Αναζητήστε με λέξεις-κλειδιά το blog



Κυριακή, 29 Απριλίου 2012

Ρωμαίοι Μονομάχοι (Gladiatores)

Οι μονομάχοι ήταν επαγγελματίες μαχητές που αγωνίζονταν μεταξύ τους πολλές φορές μέχρι θανάτου, στα αρχαία ρωμαϊκά αμφιθέατρα και τσίρκο. Στα λατινικά ονομάζονταν Gladiatores, λέξη που προέρχεται από το gladius που σημαίνει ξίφος. Ήσαν κυρίως αιχμάλωτοι πολέμου, δούλοι, κατάδικοι αλλά ακόμη και απελεύθεροι και Ρωμαίοι πολίτες όπως ο αυτοκράτορας Κόμμοδος και εκπαιδεύονταν στις σχολές μονομάχων (ludi). Οι απελεύθεροι έπαιρναν με την απελευθέρωσή τους ένα ξύλινο σπαθί (rudis). Οι δούλοι που σώζονταν και διακρίνονταν για τη γενναιότητά τους στην αρένα γίνονταν απελεύθεροι και όπως και οι υπόλοιποι απαλλάσσονταν από περαιτέρω υποχρέωσή τους για αγώνες.


Στις σχολές παίρνονταν αυστηρά μέτρα για την τήρηση πειθαρχίας, αποτροπής αυτοκτονικών διαθέσεων και ξεσηκωμού κατά του ρωμαϊκού ζυγού. Από μια τέτοια σχολή ξεκίνησε και την επανάστασή του ο Σπάρτακος που κατάφερε για δύο χρόνια να σπείρει τον πανικό στους Ρωμαίους στη νότια Ιταλία (73 - 71 π.Χ.).
Το έθιμο της ένοπλης αναμέτρησης ανδρών έως θανάτου, ξεκίνησε από τους Ετρούσκους που έδιναν ένοπλους αγώνες πιθανόν ως τελετουργικό προς τιμή των νεκρών πολεμιστών τους. Από κει το έθιμο διαδόθηκε στην Καμπανία -κυρίως στην κοσμοπολίτικη Καπύη- και κατόπιν στο Λάτιο.
Στη Ρώμη το 264 π.Χ. οι αδερφοί Μάρκος και Δέκιμος, γιοι του Βρούτου Ιούνιου Πέρα, για να τιμήσουν τη μνήμη του πατέρα τους παρουσίασαν επίσημα για πρώτη φορά τρία ζεύγη μονομάχων. Από τότε άρχισε η εξάπλωση των μονομαχιών που διοργανώνονταν από επίσημα πρόσωπα και συνόδευαν κατά κύριο λόγο νεκρικές τελετές. Στις περιπτώσεις αυτές οι θεατές φορούσαν πένθιμα ρούχα. Με την πάροδο του χρόνου οι μονομαχίες (ludi gladiatorii) και οι θηριομαχίες (venationes), έγιναν το αγαπημένο θέαμα του ρωμαϊκού λαού και τις αναλάμβαναν πλέον επιχειρηματίες με κερδοσκοπικό φυσικά σκοπό.
Στην περίοδο της Δημοκρατίας οι αγώνες γίνονταν στο Forum, αλλά στην περίοδο της Αυτοκρατορίας λάμβαναν μέρος στο Αμφιθέατρο (Amphitheatrum Flavianum, το γνωστό Κολοσσαίο).
Το 174 π.Χ., τριανταεφτά ζεύγη μονομάχων πήραν μέρος σε ένα θέαμα που κράτησε τρεις μέρες.
Από το 105 π.Χ. οι αγώνες μονομάχων, επισημοποιούνται και γίνονταν πλέον δεκτοί στα δημόσια θεάματα και έτσι οι ανώτεροι αξιωματούχοι της Ρώμης, συναγωνίζονταν ως χορηγοί, σπαταλώντας για τη διοργάνωση αγώνων τεράστια ποσά χρημάτων.
Μεγάλης κλίμακας θεάματα παρουσίασε ως χορηγός ο Ιούλιος Καίσαρας. Ονομαστοί υπήρξαν οι αγώνες που έδωσε προς τιμή της μνήμης της κόρης του Ιουλίας, το 45 π.Χ.. Αναφέρονται αγώνες όπου συμμετείχαν 500 πεζοί, 300 ιππείς και 20 ελέφαντες με πύργο. Μια άλλη περίπτωση όπου παρουσιάστηκαν τριακόσια ζεύγη, εξανάγκασε τη Σύγκλητο να ζητήσει περιορισμό του αριθμού των αγωνιζομένων.
Είναι επίσης γνωστό πως ο Κλαύδιος διέταξε την αναπαράσταση πολιορκίας και εκπόρθησης μιας βρεττανικής πόλης χρησιμοποιώντας ένα τεράστιο αριθμό σκλάβων.
Ο μεγαλύτερος πάντως αριθμός αγωνιζομένων παρουσιάστηκε επί Τραϊανού το 105 μ.Χ., που πανηγύρισε μετά από τη νικηφόρο εκστρατεία κατά της Δακίας. Οι αγώνες αυτοί (μονομαχίες και θηριομαχίες), κράτησαν 123 μέρες στη διάρκεια των οποίων πέθαναν το λιγότερο 10.000 αιχμάλωτοι στο Κολοσσαίο.
Τέλος ο Δομητιανός θέλοντας να προκαλέσει, παρουσίασε το 90 μ.Χ. μάχες ανάμεσα σε γυναίκες και νάνους.
Ο οπλισμός των μονομάχων ήταν ανάλογος με την ειδικότητά τους. Υπήρχαν τέσσερις βασικές κατηγορίες με μικρές παραλλαγές:
. Σαμνίτες Ακόλουθοι (Samnites secutores) με τσεκούρι και ασπίδα τετράγωνη.
. Σαμνίτες Οπλομάχοι (Samnites hoplomachi) με ίσια σπάθη, περικνημίδα στο αριστερό πόδι, ενίοτε θώρακα στήθους και τετράγωνη ασπίδα.
2. Δικτυοβόλοι (Retiarii) με τρίαινα, δίχτυ από λινάρι με βαρίδια, ζώνη, τριγωνικό μαχαίρι και ενίοτε προστατευτικά γάντια και προστατευτικό αριστερού ώμου.
. Γαλάτες (Galli) με λόγχη, περικεφαλαία και μικρή γαλατική ασπίδα.
. Γαλάτες Μορμύλλονες (Galli Mirmillones) μεγάλη τετράγωνη ασπίδα, καμπύλο μαχαίρι ενίοτε με δύο περικνημίδες και περικεφαλαία με μια παράσταση του ψαριού Μορμύλου, με λοφίο και προσωπίδα.
4. Θράκες (Thraces) με καμπύλο σπαθί ή με παραλλαγή λόγχη, στρογγυλή περικεφαλαία, στρογγυλή μικρή ασπίδα, συνήθως δύο περικνημίδες, περιβραχιόνιο.

Υπήρχαν επίσης μονομάχοι που μάχονται έφιπποι καθώς επίσης και αρματομάχοι. Άλλοτε αγωνίζονταν ανά δύο, άλλοτε κατά ομάδες (κατά στίφος μαχόμενοι) και μερικές φορές εναντίον θηρίων (θηριομάχοι).
Οι αγώνες ξεκινούσαν με παρέλαση των μονομάχων μέσα στην αρένα. Χάρη στην εκπαίδευσή τους έδειχναν χαρούμενοι και αστειεύονταν με το κοινό. Κατόπιν επιδείκνυαν τα όπλα τους σηκώνοντας τα ψηλά. Ήταν ένα παλιό έθιμο που είχε σαν σκοπό να επιβεβαιώσει ότι τα όπλα αυτά ήταν ακονισμένα και γενικά κατάλληλα για να σκορπίσουν το θάνατο. Μετά παρουσιάζονταν μπροστά στην εξέδρα του αυτοκράτορα, όπου του απεύθυναν τον τραγικό χαιρετισμό:
Ave Caesar, morituri te salutant
Δηλαδή Χαίρε Καίσαρα, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν. Με ένα νεύμα του αυτοκράτορα, ένας κριτής άφηνε να πέσει ένα μανδήλι από την εξέδρα ως σήμα της έναρξης των αγώνων.
Συνήθως η πρώτη αναμέτρηση ήταν ανάμεσα στον δικτυοβόλο και τον μορμύλλονα. Ήταν ένα θέαμα με το οποίο διασκέδαζαν πολύ οι Ρωμαίοι ιδίως όταν έβλεπαν τον καταπονημένο μορμύλλονα παγιδευμένο στο δίκτυ να προσπαθεί να το κόψει με το ειδικό καμπύλο μαχαίρι του και ο δικτυοβόλος να τον πειράζει λέγοντας:
"Πού πας Γαλάτη; Δεν κυνηγώ εσένα αλλά το ψάρι σου".
Μετά από αυτή την εισαγωγή συνεχίζονταν οι αγώνες ανάλογα με το πρόγραμμα που είχε σχεδιάσει ο χορηγός.
Όταν τέλος κάποιος υπερίσχυε του αντιπάλου του, ο ηττημένος ύψωνε το αριστερό χέρι ζητώντας να του χαριστεί η ζωή. Ο κόσμος τότε, αν ύψωνε τον αντίχειρά του (που σπάνια συνέβαινε) φωνάζοντας missum του έδινε χάρη αν όμως έστρεφε τον αντίχειρά του προς τα κάτω φωνάζοντας iugula, ζητούσε τη θανάτωσή του. Ο τελικός κριτής ήταν ο άρχοντας του αγώνα -συνήθως ο αυτοκράτορας- που με τον αντίχειρά του έδινε την τελική απόφαση. Έχουν σωθεί πολλές τέτοιες σκηνές αποτυπωμένες σε τοιχογραφίες και διάφορα ψηφιδωτά. Το αποτέλεσμα μάλιστα της αναμέτρησης το πληροφορούμαστε με επιγραφή (π.χ. ο Αστυάναξ νίκησε τον Καλένδιο) ή με το σύμβολο του θανάτου σημειωμένο πάνω από τον ηττημένο. Το σύμβολο αυτό είναι ίδιο με το μαθηματικό σύμβολο του κενού.
Η καλή κοινωνία της Ρώμης αντί να διαμαρτύρεται για τη βαρβαρότητα των αγώνων, τις θυσίες σε ζωές και τη σπατάλη σε χρήμα, αντιθέτως καυχιόταν και μαρτυρία αυτού είναι οι πολυάριθμες επιγραφές. Ο Κικέρωνας μάλιστα απέδιδε διδακτική αξία σε αυτές! Πολλοί μάλιστα ομοϊδεάτες του, θεωρούσαν τις μονομαχίες σαν το ιδανικό μέσο για την ανάπτυξη της πολεμικής αρετής των Ρωμαίων και έλπιζαν ότι θα σταματούσαν έτσι την επιρροή των ελληνικών αγώνων που τους θεωρούσαν ολέθριους για την διάπλαση του χαρακτήρα ενός πολεμιστή.
Με την πάροδο του χρόνου και καθώς ο Χριστιανισμός εξαπλωνόταν στη ρωμαϊκή επικράτεια, οι αγώνες άρχισαν να περιορίζονται. Στα χρόνια μάλιστα που αυτοκράτορας ήταν ο Κωνσταντίνος ο Μέγας και μετά από την επιρροή που είχε δεχθεί από τη χριστιανή μητέρα του Ελένη, ανακοινώθηκε το 324 μ.Χ. απαγορευτικό διάταγμα που είχε σαν αποτέλεσμα να ελαττωθούν οι μονομαχίες. Όμως αυτές δεν σταμάτησαν οριστικά παρά το 404 μ.Χ. επί αυτοκράτορος Ονωρίου δίνοντας έτσι τέλος σε ένα βάρβαρο έθιμο που για 7 περίπου αιώνες είχε στοιχήσει τη ζωή πολλών ανθρώπων και ζώων.


http://www.strategikon.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...